ਟਰੰਪ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਦੋ ਰੰਗ: ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਪੀ.ਐੱਮ. ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਹਾਸਾ-ਮਜ਼ਾਕ ਤੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀ-ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਮੀਟਿੰਗ, ਕੀ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵ ਸਮੀਕਰਨ?
ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ: ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਾਨੇ ਤਾਕਾਈਚੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਂਥਨੀ ਅਲਬਨੀਜ਼ ਨਾਲ ਕਵਾਡ (Quad) ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਤ੍ਰਿਪੱਖੀ ਸਿਖਰ ਬੈਠਕ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਬਦਲਦੀ ਆਲਮੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਕਵਾਡ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਤਸਵੀਰ ਖਿਚਵਾਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਟਰੰਪ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਬੜੇ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਲਬਨੀਜ਼ ਦੀ ਪਿੱਠ ਥਪਥਪਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਵੈਸੇ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਇਨਸਾਨ ਹਨ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤਾਕਾਈਚੀ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ।" ਇਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਗੰਭੀਰ ਰਹੇ, ਜਦਕਿ ਤਾਕਾਈਚੀ ਹੱਸ ਪਏ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਅਲਬਨੀਜ਼ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅਤੇ ਅਸੀਂ? ਅਸੀਂ ਵੀ ਠੀਕ ਹਾਂ," ਜਿਸ 'ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾ ਪਏ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ, ਜਾਪਾਨ ਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਆਗੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ, ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਟਰੰਪ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬੇਹੱਦ ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੀ। ਤਿੰਨੋਂ ਆਗੂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖਿਆ ਬਿਆਨ ਪੜ੍ਹਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਆਪਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਟਰੰਪ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟਰੰਪ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਤਭੇਦ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਬਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਬੈਠਕਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਡਸਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਖੋਜਕਾਰ ਕੇਨ ਮੋਰੀਆਸੂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਾਡ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਟਰੰਪ, ਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪੱਖੀ ਬੈਠਕ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖੇਤਰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇਹ ਦੋਹਰਾ ਰੁਖ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਲਮੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।



