What is Mumps : ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਇਸ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ‘ਚ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ‘ਚ ਰਹੱਸਮਈ ਨਿਮੋਨੀਆ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸੂਬਿਆਂ ‘ਚ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ (Mumps outbreak in Mumbai), ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਚ ਮੰਪਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਵਾਧੇ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ‘ਚ ਅੱਜ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੰਪਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਾਂਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਮੰਪਸ ਕੀ ਹੈ?
ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਕਲੀਨਿਕ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਪਸ ਇੱਕ ਛੂਤ ਰੋਗ ਹੈ ਜੋ ਮੰਪਸ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੈਰਾਮਾਈਕਸੋਵਾਇਰਸ ਨਾਮਕ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹਲਕੇ ਲੱਛਣਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰਦਰਦ, ਬੁਖਾਰ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਝ ਲਾਰ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ (ਪੈਰੋਟਾਈਟਸ) ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸੋਜਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਜਬਾੜਾ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਪਸ ਬਚਪਨ ‘ਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਬਿਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1967 ‘ਚ ਵੈਕਸੀਨ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ‘ਚ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮੀ ਆਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਅਜੇ ਵੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ.
ਮੰਪਸ ਦੇ ਲੱਛਣ?
ਮੰਪਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਅਕਸਰ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਹ ਇਨਫੈਕਟਿਡ ਹਨ। ਮੰਪਸ ਦੇ ਹਲਕੇ ਲੱਛਣਾਂ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ :-
ਬੁਖ਼ਾਰ
ਸਿਰਦਰਦ
ਥਕਾਵਟ
ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਮੀ
ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ‘ਚ ਦਰਦ
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪੈਰੋਟਿਡ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦਰਦਨਾਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁੱਜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਜਸ਼ ਜਿਸਨੂੰ ਪੈਰੋਟਾਈਟਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੰਪਸ ਦਾ ਇਹ ਕਲਾਸਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ “ਚਿਪਮੰਕ ਚੀਕਸ” ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਜਬਾੜਾ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਪਸ ਦੇ 70% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਚ ਪੈਰੋਟਾਈਟਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਇਰਸ ਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪੈਰੋਟਾਈਟਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਾਗ ਮੰਪਸ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੰਪਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ-
ਪੇਟ ਦਰਦ
ਭਰਮ
ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ
ਦੌਰੇ
ਉਲਟੀਆਂ
ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ ਅਕੜਾਅ
ਗੰਭੀਰ ਸਿਰਦਰਦ
ਮੰਪਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਮੰਪਸ ਵਾਇਰਸ, ਜੋ ਕਿ ਪੈਰਾਮਾਈਕਸੋਵਾਇਰਸ ਦੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਮੰਪਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਰਸ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ‘ਚ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਲਾਰ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸੰਪਰਕ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਗ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਗਲੇ ‘ਚੋਂ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਨਫੈਕਟਿਡ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਪਸ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:-
ਛਿੱਕਣਾ, ਖੰਘਣਾ ਜਾਂ ਗੱਲ ਕਰਨਾ
ਇਨਫੈਕਟਿਡ ਲਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ – ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਿਡੌਣੇ, ਕੱਪ ਤੇ ਬਰਤਨ
ਖੇਡਾਂ, ਨੱਚਣ, ਚੁੰਮਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ‘ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
